15 Jul Financiële implicaties van een zombillion en toekomstige scenarios

Financiële implicaties van een zombillion en toekomstige scenarios

De term «zombillion» is de laatste tijd steeds vaker te horen in financiële kringen, en roept vragen op over de stabiliteit van economische systemen en de potentiële gevolgen voor beleggers. Het concept verwijst naar een situatie waarin een substantieel deel van bedrijven, door aanhoudend lage rentevoeten en overheidssteun, in een staat van technische insolventie verkeert, maar toch operationeel blijft. Deze bedrijven, vaak aangeduid als 'zombiebedrijven', kunnen hun schulden niet terugbetalen met hun huidige winsten, maar worden kunstmatig in leven gehouden. De gevolgen van een groeiend aantal zombiefirma's zijn complex en kunnen een langdurige impact hebben op de economische groei en innovatie.

Dit fenomeen is niet nieuw, maar de omvang ervan is de afgelopen jaren aanzienlijk toegenomen, vooral na de financiële crisis van 2008 en recentelijk door de economische verstoringen veroorzaakt door de COVID-19 pandemie. Overheden en centrale banken hebben in reactie op deze crises massale stimuleringsmaatregelen genomen, waaronder lage rentevoeten en liquiditeitsinjecties. Hoewel deze maatregelen bedoeld waren om de economie te ondersteunen, hebben ze er ook toe bijgedragen dat bedrijven met zwakke fundamentals kunnen overleven, wat de allocatie van kapitaal naar productieve investeringen belemmert.

De Oorsprong en Groei van Zombiebescherming

De opkomst van zombiebescherming is nauw verbonden met de monetair beleidsreactie op economische schokken. Na de financiële crisis van 2008 verlaagden centrale banken over de hele wereld de rentevoeten naar historisch lage niveaus en implementeerden kwantitatieve versoepeling (QE). Dit maakte het goedkoper voor bedrijven om te lenen en schulden te herfinancieren, zelfs als ze niet in staat waren om voldoende winst te genereren om hun schulden af te betalen. Dit creëerde een omgeving waarin zombiefirma's konden voortbestaan en zelfs groeien, omdat de kosten van kapitaal voor hen relatief laag waren. De COVID-19 pandemie versterkte dit patroon, aangezien overheden wereldwijd massale steunpakketten lanceerden om bedrijven te helpen de lockdowns en economische verstoringen te overleven. Deze steun, vaak in de vorm van leningen, subsidies en loonsubsidies, heeft een aanzienlijk aantal zombiefirma's in leven gehouden die anders failliet zouden zijn gegaan.

De Rol van Lage Rente en Overheidssteun

Lage rentevoeten en overheidssteun hebben, hoewel bedoeld om de economie te stabiliseren, onbedoelde gevolgen gehad. Ze hebben de prikkel voor bedrijven om efficiënter te opereren en te innoveren verminderd, omdat ze kunnen blijven opereren zonder significante verbetering van hun winstgevendheid. Dit leidt tot een inefficiënte allocatie van kapitaal, waarbij middelen worden vastgehouden in bedrijven die geen economische waarde creëren. Bovendien kan de aanwezigheid van zombiefirma's leiden tot een 'crowding-out' effect, waarbij ze de toegang tot kapitaal voor gezondere, meer productieve bedrijven bemoeilijken. Dit remt de economische groei en innovatie op de lange termijn. De kunstmatige levensvatbaarheid van deze bedrijven verbergt de ware toestand van de economie en kan leiden tot een verkeersinschatting van de risico's.

De cijfers in de tabel illustreren de gestage toename van het percentage zombiefirma's in de afgelopen decennia. Hoewel de exacte cijfers kunnen variëren afhankelijk van de gebruikte definitie en methodologie, laten ze duidelijk de trend zien van toenemende zombiebescherming.

De Impact op Economische Groei en Productiviteit

Een hoge concentratie van zombiefirma's heeft een negatieve invloed op de economische groei en productiviteit. Deze bedrijven gebruiken kapitaal dat anders zou kunnen worden ingezet in meer productieve ondernemingen, en hun lage efficiëntie remt de algehele productiviteitsgroei. Bovendien belemmeren ze de innovatie, omdat ze de concurrentie verminderen en de prikkel voor gezondere bedrijven om te investeren in onderzoek en ontwikkeling verminderen. De aanwezigheid van zombiefirma's kan ook leiden tot lagere lonen, omdat de concurrentie op de arbeidsmarkt wordt verminderd. Een gezonde economie vereist een constante creatie en vernietiging van bedrijven, waarbij middelen worden verplaatst van minder productieve naar meer productieve activiteiten. Zombiebescherming verstoort dit proces en leidt tot een minder dynamische en minder efficiënte economie.

De Verminderde Investeringen en Innovatie

Zombiefirma's investeren doorgaans minder in onderzoek en ontwikkeling en kapitaaluitgaven dan gezonde bedrijven. Dit komt omdat ze zich richten op het overleven in plaats van op groei en innovatie. Het gebrek aan investeringen in innovatie belemmert de technologische vooruitgang en vermindert de concurrentievermogen van de economie. Bovendien kan de aanwezigheid van zombiefirma's een negatief signaal afgeven aan investeerders, waardoor ze terughoudend worden om te investeren in de economie als geheel. Dit kan leiden tot een vicieuze cirkel van lagere investeringen, lagere productiviteit en lagere groei.

• Verminderde concurrentie op de markt.
• Lagere productiviteitsgroei.
• Belemmering van innovatie.
• Incompetente allocatie van kapitaal.

De opsomming beschrijft de belangrijkste negatieve effecten van een hoog aantal zombiefirma’s op de economie. Deze effecten zijn onderling verbonden en versterken elkaar, waardoor een aanzienlijke rem op de economische groei ontstaat. Het is van cruciaal belang om beleid te implementeren dat de allocatie van kapitaal naar productieve bedrijven bevordert en een gezonde concurrentie op de markt stimuleert.

De Risico's voor het Financiële Systeem

De aanwezigheid van zombiefirma's brengt ook risico's met zich mee voor het financiële systeem. Deze bedrijven hebben vaak aanzienlijke schulden bij banken en andere financiële instellingen. Als een groot aantal zombiefirma's failliet gaat, kan dit leiden tot kredietverliezen voor de financiële sector, wat de stabiliteit van het financiële systeem kan bedreigen. Bovendien kan de aanwezigheid van zombiefirma's de kwaliteit van de activa van banken aantasten, waardoor hun kapitaalpositie verzwakt. Dit kan leiden tot een vermindering van de kredietverlening aan de economie, wat de economische groei verder kan belemmeren. De risico's voor het financiële systeem kunnen worden verergerd als de zombiefirma’s onderling verbonden zijn via complexe kredietrelaties.

De Potentiële voor een Kredietcrisis

Een plotselinge golf van faillissementen van zombiefirma's kan leiden tot een kredietcrisis, waarbij de kredietmarkten bevriezen en de kredietverlening sterk afneemt. Dit kan de economie in een diepe recessie storten. Om dit risico te beheersen, is het belangrijk dat toezichthouders de blootstelling van banken aan zombiefirma's nauwlettend in de gaten houden en tijdig ingrijpen als er tekenen van instabiliteit zijn. Dit kan onder meer inhouden dat banken worden verplicht om hun kapitaalpositie te versterken en dat ze strengere kredietnormen hanteren. Het is ook belangrijk om beleid te implementeren dat de herstructurering van schulden van zombiefirma's vergemakkelijkt, zodat ze op een ordelijke manier kunnen worden afgewikkeld.

1. Nauwlettende monitoring door toezichthouders.
2. Strengere kredietnormen voor zombiefirma’s.
3. Bevordering van schuldherstructurering.
4. Vroegtijdige interventie bij tekenen van instabiliteit.

Deze stappen kunnen helpen om de risico's voor het financiële systeem te verminderen en een kredietcrisis te voorkomen. Het is cruciaal dat er proactief wordt gehandeld om de potentiële negatieve gevolgen van zombiebescherming te minimaliseren.

De Lange Termijn Gevolgen voor de Economie

Op de lange termijn kan een hoge concentratie van zombiefirma's de economische groei en welvaart aanzienlijk ondermijnen. De inefficiënte allocatie van kapitaal, de verminderde innovatie en de risico's voor het financiële systeem creëren een voedingsbodem voor stagnatie en kwetsbaarheid. Een economie die afhankelijk is van zombiefirma's is minder veerkrachtig en minder in staat om zich aan te passen aan veranderingen in de economische omgeving. Het is daarom essentieel dat overheden en centrale banken beleid implementeren dat de liquidatie van zombiefirma's bevordert en de allocatie van kapitaal naar productieve activiteiten stimuleert. Dit kan onder meer inhouden dat er minder steun wordt verleend aan zombiefirma's en dat er meer wordt geïnvesteerd in onderwijs, onderzoek en ontwikkeling.

De Toekomstige Scenario’s en Mogelijkheden voor Herstel

De toekomst van de economie hangt in grote mate af van hoe de problematiek van zombiefirma’s wordt aangepakt. Een scenario waarin de huidige trend van zombiebescherming voortzet, zou kunnen leiden tot een langdurige periode van lage groei en economische stagnatie. Een ander scenario is dat er een abrupte correctie plaatsvindt, waarbij een groot aantal zombiefirma’s failliet gaat, wat de financiële markten kan destabiliseren. Een derde scenario is dat overheden en centrale banken proactief beleid implementeren om zombiefirma’s te saneren en de allocatie van kapitaal naar productieve activiteiten te herstellen. Dit scenario zou kunnen leiden tot een versnelling van de economische groei en innovatie. Het is van cruciaal belang dat beleidsmakers de risico’s en mogelijkheden van elk scenario zorgvuldig afwegen en tijdig handelen om een positieve uitkomst te bevorderen.

Om een duurzaam herstel te bevorderen, is het belangrijk om te investeren in structurele hervormingen die de productiviteit en concurrentievermogen van de economie verhogen. Dit omvat onder meer het verbeteren van het onderwijs, het bevorderen van innovatie, het verminderen van de bureaucratie en het creëren van een gunstig ondernemingsklimaat. Bovendien is het belangrijk om te vermijden dat er in de toekomst weer zombiebescherming ontstaat. Dit kan worden bereikt door een prudenter monetair beleid te voeren en door de steun aan bedrijven te beperken tot situaties waarin er sprake is van echte nood.